lý công uẩn là ai

Lý Thái Tổ
李太祖
Hoàng đế VN

Tượng Lý Thái Tổ bên trên Hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội

Hoàng đế Đại Cồ Việt
Trị vì21 mon 11 năm 1009 –
31 mon 3 năm 1028
(18 năm, 131 ngày)

Bạn đang xem: lý công uẩn là ai

Tiền nhiệmSáng lập triều đại
Lê Long Đĩnh (Nhà Tiền Lê)
Kế nhiệmLý Thái Tông
Thông tin yêu chung
Sinh8 mon 3, 974
Từ Sơn, TP Bắc Ninh
Mất31 mon 3, 1028 (54 tuổi)
Điện Long An, Thăng Long
An tángThọ Lăng
Tên thật
Lý Công Uẩn (李公蘊)
Niên hiệu
Thuận Thiên (順天)
Tôn hiệu
Phụng Thiên Chí Lý Ứng Vận Tự Tại Thánh Minh Long Hiện Duệ Văn Anh Vũ Sùng Nhân Quảng Hiếu Thiên Hạ Tỉnh Thái Bình Khâm Minh Quảng Trạch Chương Chiêu Vạn Bang Hiển Ứng Phù Cảm Uy Chấn Phiên Man Duệ Mưu Thần Trợ Thánh Trị Tắc Thiên Đạo Chính ngọc hoàng (奉天至理應運自在聖明龍見睿文英武崇仁廣孝天下太平欽明光宅章昭萬邦顯應符感威震藩蠻睿謀神功聖治則天道政皇帝)
Thụy hiệu
Thần Vũ ngọc hoàng (神武皇帝)
Miếu hiệu
Thái Tổ (太祖)
Triều đạiNhà Lý
Thân phụHiển Khánh vương
Thân mẫuPhạm Thị Ngà
Tôn giáoPhật giáo

Lý Thái Tổ (chữ Hán: 李太祖, 8 mon 3 năm 974 - 31 mon 3 năm 1028) là nhà vua tạo nên đi ra căn nhà Lý (hay hay còn gọi là Hậu Lý nhằm phân biệt với căn nhà Tiền Lý bởi Lý Nam Đế sáng sủa lập) nhập lịch sử vẻ vang VN, trị vì thế từ thời điểm năm 1009 cho tới khi mệnh chung nhập năm 1028

Thời lừa lọc trị vì thế của ông hầu hết nhằm đàn áp những cuộc nổi dậy, vì thế lòng dân ko phục được căn nhà Lý. Khi lòng dân tiếp tục yên ổn, triều đình TW được gia tăng, ông dời đô kể từ Hoa Lư về Đại La nhập năm 1010, thay tên trở thành Thăng Long, khai mạc cho việc trở nên tân tiến lâu nhiều năm trong phòng Lý tồn bên trên 216 năm. Đến thời điểm cuối năm 1225, đầu xuân năm mới 1226, Lý Chiêu Hoàng buộc nhượng bộ ngôi cho tới ông chồng Trần Cảnh (1218-1277). Nhà Lý sụp sập...

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Lý Thái Tổ thương hiệu thiệt là Lý Công Uẩn, người châu Cổ Pháp (thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh), u là Phạm Thị Ngà, tuy nhiên ko rõ ràng tính danh của phụ vương, chỉ biết ông được truy tôn tước đoạt Hiển Khánh vương vãi sau thời điểm Lý Công Uẩn đăng quang. Đại Việt sử lược chép ông sở hữu một anh trai (sau phong Vũ Uy vương) và một em trai (sau phong Dực Thánh vương). Đại Việt sử ký toàn thư chép ông còn tồn tại một người chú được phong Vũ Đạo vương vãi.[1]

Lên 3 tuổi hạc, Công Uẩn được Lý Khánh Văn ở miếu Cổ Pháp (Ứng Tâm tự động, miếu Dặn) nhận nuôi, kể từ nhỏ tiếp tục mưu trí, tuấn tú không giống thông thường. Năm 6, 7 tuổi hạc, Công Uẩn được gửi lịch sự căn nhà sư ở miếu Lục Tổ là Vạn Hạnh, thấy Công Uẩn, sư Lý Vạn Hạnh ngay tắp lự khen: Đứa bé nhỏ này sẽ không cần người thông thường, lớn mạnh ắt rất có thể giải nguy hiểm tháo gỡ, thực hiện bậc minh công ty nhập thiên hạ.[2]

Tướng căn nhà Tiền Lê[sửa | sửa mã nguồn]

Lớn lên, Lý Công Uẩn tham gia quân team. Năm 1005, Lê Đại Hành bỏ mạng, những hoàng tử giành giật đoạt ngôi vị. Năm 1006, Lê Long Việt giành được ngôi vua, tức Lê Trung Tông, tuy nhiên chỉ 3 ngày thì bị Lê Long Đĩnh thịt nhằm giành ngôi. Các quan lại kinh sợ hãi vứt chạy, chỉ mất Công Uẩn ôm xác vua nhưng mà khóc. Lê Long Đĩnh ko trị tội mà còn phải biểu dương ông là kẻ trung nghĩa, kế tiếp trọng dụng, cho tới thực hiện Tứ sương quân Phó Chỉ huy sứ, rồi sau thăng cho tới chức Tả thân mật vệ Điện chi phí Chỉ huy sứ.

Theo Ngọc phả những vua triều Lê ở Hà Nam và tư liệu bên trên những di tích lịch sử ở Cố đô Hoa Lư, Công Uẩn thường niên theo đuổi Thiền sư Vạn Hạnh nhập hầu Lê Đại Hành ở trở thành Hoa Lư. Công Uẩn được vua cho tới ở lại kinh tiếp thu kiến thức quân sự chiến lược, lại gả phụ nữ rộng lớn là công chúa Lê Thị Phất Ngân và đặc phong Công Uẩn thực hiện Điện chi phí người bạn đường ở trở thành Hoa Lư, rồi dần dần thăng thăng tiến Điện chi phí Chỉ huy sứ.[3]

Lên ngôi hoàng đế[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, khi Lê Long Đĩnh còn bên trên vị, ở hương thơm Diên Uẩn (châu Cổ Pháp) sở hữu cây gạo bị sét tiến công, sở hữu chữ bên trên ấy. Sư Vạn Hạnh mới mẻ bảo Lý Công Uẩn rằng: Mới rồi tôi thấy chữ bùa sấm kỳ kỳ lạ, biết chúng ta Lý hưng vượng, vớ nổi lên cơ nghiệp. Nay coi nhập thiên hạ người chúng ta Lý thật nhiều, tuy nhiên không có bất kì ai vì chưng Thân vệ là kẻ nhân kể từ lấy được lòng dân, lại bắt binh quyền nhập tay, hàng đầu muôn dân chẳng cần Thân vệ thì còn ai đương nổi nữa. Tôi tiếp tục rộng lớn 70 tuổi hạc, hy vọng được thư thả hãy bị tiêu diệt, nhằm coi đức hóa của ông thế nào, thực là cái may ngàn năm sở hữu một. Công Uẩn kinh sợ lời nói ấy bị lộ, bảo người anh đem Vạn Hạnh giấu quanh ở Tiêu Sơn.[4]

Cũng theo đuổi Toàn thư, sở hữu lượt Lê Long Đĩnh ăn ngược lê lại thấy hột lý, mới mẻ tin yêu lời nói sấm ngữ, ngầm truy sát người chúng ta Lý, tuy nhiên Công Uẩn vẫn không xẩy ra kinh sợ. Theo An Nam chí lược, năm 1009, Lê Long Đĩnh tổn thất, Thái tử còn bé nhỏ, nhị người em là Lê Minh Đề và Lê Minh Xưởng giành giật cướp ngôi vua, bị Công Uẩn thịt bị tiêu diệt.[5]Chi hậu Đào Cam Mộc dò xét biết Công Uẩn mong muốn nhận ngôi, mới mẻ nhân khi vắng vẻ rằng khích Công Uẩn về sự tiếm ngôi. tuy nhiên bị mắng. Cam Mộc thư thả bảo Công Uẩn rằng: Tôi thấy thiên thời nhân sự như vậy mới mẻ dám trừng trị ngôn. Nay ông lại mong muốn tố giác tôi thì tôi ko cần là kẻ kinh sợ chết. Công Uẩn nói: Tôi đâu nỡ tố giác ông, chỉ kinh sợ lời nói rằng bật mý thì bị tiêu diệt ráo, nên răn ông cơ thôi. Hôm sau Đào Cam Mộc lại thuyết phục Công Uẩn tiếm ngôi, lại bàn với Thái hậu lập Công Uẩn lên thực hiện vua[6].

Tượng đài Lý Thái Tổ bên trên trung tâm TP. Hồ Chí Minh TP Bắc Ninh.

Trong Đại Việt sử ký chi phí biên, sử gia Ngô Thì Sĩ sở hữu nêu đi ra việc dân lừa lọc vọng gác đoán rằng Lý Công Uẩn thịt Lê Long Đĩnh nhằm đoạt ngôi:[7]

Có người căn vặn Khai Minh vương vãi hung hãn bạo ngược, Lý Thái Tổ vị thế danh vọng ngày 1 cao, nhập ngoài đều là tâm phúc, Lý Thái Tổ vô cùng căm thù trước tội ác thịt anh cướp ngôi của Khai Minh vương vãi, nhân khi Khai Minh vương vãi mắc bệnh, sai người nhập đầu độc thịt chuồn rồi giấu quanh kín việc cơ, nên sử ko được chép. Nếu ngược vì vậy, cũng chính là đạo trời hoặc báo, cho nên vì vậy chép phụ nhập phía trên nhằm thực hiện răn.

— Đại Việt sử ký chi phí biên - Ngô Thì Sĩ

Lý Công Uẩn đăng quang nhà vua ngày 21/11/1009, bịa đặt niên hiệu Thuận Thiên, tức thị "theo ý trời". Ông truy phong phụ vương là Hiển Khánh vương vãi, u là Minh Đức Thái hậu, chú là Vũ Đạo vương vãi, anh ruột là Vũ Uy vương vãi, em ruột là Dực Thánh vương vãi. Ông lập 9 nương nương, con cái trưởng Lý Phật Mã được lập thực hiện Thái tử. Các nam nhi không giống cũng khá được phong vương vãi. Đào Cam Mộc được phong Nghĩa Tín hầu và cưới công chúa Lý Thiềm Hoa, còn những người dân không giống vẫn lưu giữ chức cũ. Một người phụ nữ không giống là Lý hướng dẫn Hòa được gả cho tới động công ty Giáp Thừa Quý.

Trị vị[sửa | sửa mã nguồn]

Quần thể di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư

Hoa Lư vốn liếng là đế đô của 2 triều đại Đinh và Tiền Lê, là 1 trong những địa điểm cố thủ đương nhiên Một trong những những mỏm núi đá nằm sát rìa phía Đông Nam đồng vì chưng sông Hồng, trấn áp tuyến phố khu đất kể từ đồng vì chưng sông Hồng cho tới những tỉnh phía Nam, cũng chính là chi phí vọng gác của những tỉnh phía Nam nom đi ra đồng vì chưng sông Hồng.[8]. Lúc đăng quang, Lý Thái Tổ nhận định rằng "Hoa Lư trở thành hẹp, khu đất thấp", mong muốn dời đô về Đại La (nay là Hà Nội)[9]. Nhà vua đi ra chiếu rằng:

Xưa cơ căn nhà Thương cho tới vua Bàn thờ Canh năm lượt thiên đô, căn nhà Chu cho tới đời Thành Vương tía lượt thiên đô, ko cần là theo đuổi ý riêng biệt, nhưng mà là nghĩ về cho tới muôn thuở sau. Nhà Đinh và Lê không tuân theo lối cũ của Thương, Chu, cứ nhằm đế đô ở mãi điểm này, trẫm vô cùng nhức lòng. Duy sở hữu trở thành Đại La ở thân mật chống trời khu đất, sở hữu thế long, hổ vững chắc, vị trí rộng lớn và cân đối, khu đất cao nhưng mà tươi sáng, rõ ràng là điểm phồn thịnh. Đã xét từng khu đất Việt, chỉ mất điểm ấy là thắng địa, là đế đô của muôn thuở sau.

— Chiếu dời đô

Sử chép rằng những quan lại đều tán đồng với căn nhà vua: "Bệ hạ vì thế thiên hạ lập tiếp lâu dài, bên trên cho tới nghiệp đế được phát đạt rộng lớn lao, bên dưới cho tới dân bọn chúng được sầm uất phú quý, điều lợi như vậy, ai dám ko theo".

Tháng 7 năm Thuận Thiên loại nhất (1010) thì cử sự dời đô. Khi thuyền mới mẻ cho tới đậu ở bên dưới trở thành, thấy sở hữu con cái dragon vàng hình thành, nhân thế gọi là là Thăng Long, ngay tắp lự lập nhiều hoàng cung, nằm trong 13 sở, xây trở thành lũy, sửa lịch sự phủ khố; thăng châu Cổ Pháp, TP Bắc Ninh thực hiện phủ Thiên Đức. Thành Hoa Lư gọi là phủ Tràng An, nhập phủ Thiên Đức lập 8 ngôi miếu, đều phải sở hữu lập bia biên chép công đức.

Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Đồng xu bởi Lý Thái Tổ phát triển (trên nằm trong, mặt mày phải)
Bản đồ dùng Đại Việt thời căn nhà Lý. Đường chấm lờ mờ là biên thuỳ nước VN ngày nay

Thời Lý Thái Tổ, Đại Tống và Đại Cồ Việt lưu giữ mối liên hệ tự do. Thái Tổ khi đăng quang sai Lương Nhậm Văn và Lê Tái Nghiêm lịch sự nước Tống nhằm kết hảo. Năm 1010, Tống Chân Tông phong Thái Tổ chức Giao Chỉ quận vương kiêm Tĩnh Hải quân Tiết phỏng sứ, sau lại phong thực hiện Nam Bình vương nhập năm 1017. Các nước láng giềng như Chiêm Thành và Chân Lạp cũng thông thường lịch sự triều cống, việc bang giao phó thời bấy giờ khá yên ổn trị. Tuy nhiên, năm 1020, Thái Tổ cần sai Lý Phật Mã tiến công Chiêm Thành. Đại Việt Sử ký Toàn thư và Đại Việt sử lược chép là quân Việt thắng; tuy vậy từ thời điểm năm này cho tới khi Lý Thái Tông chinh trừng trị Chiêm Thành lượt 2 năm 1044, sử sách ko ghi lại ngẫu nhiên một lượt này sứ Chiêm lịch sự cống. Năm 1044, Lý Thái Tông sở hữu rằng với triều thần: "Tiên đế tổn thất cho tới hiện nay đã 16 năm rồi, nhưng mà Chiêm Thành trước đó chưa từng sai một sứ fake này lịch sự cống".[10]

Lý Thái Tổ phân chia nước nhà thực hiện 24 lộ và 2 phần kinh và trại, Hoan Châu và Ái Châu là trại, kể từ Thanh Hóa trở đi ra là kinh. Cương mục và Toàn thư chỉ ghi thương hiệu 12 lộ: Thiên Trường, Quốc Oai, Hải Đông, Kiến Xương, Hoàng Giang, Long Hưng, Bắc Giang, Trường Yên, Thanh Hóa, Diễn Châu, Khoái, Hồng. Theo Lãnh Nam nước ngoài đáp, Đại Việt thời Lý chia thành 4 phủ Đô Hộ, Đại Thông, Thanh Hóa, Phú Lương; 13 châu Vĩnh An, Vĩnh Thái, Vạn Xuân, Phong Đạo, Tỉnh Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Già Phong, Trà Lô, Yên Phong, Tô, Mậu, Lạng; 3 trại là Hòa Ninh, Đại Bàn thờ, Tân Yên[11].

Quan chế căn nhà Lý thừa kế căn nhà Tiền Lê, ban văn - võ sở hữu 9 phẩm, 3 chức thái sư, thái phó, thái bảo; 3 chức thiếu hụt sư, thiếu hụt phó, thiểu bảo; nằm trong thái úy, thiếu hụt úy và nội nước ngoài hành năng lượng điện đô tri sự, kiểm hiệu bình chương sự.[12] Ngoài quan lại ngoài triều đình sở hữu những tri phủ và phán phủ thống trị một phủ và tri châu thống trị một châu. Dường như sở hữu những châu bậc bên dưới nhưng mà người hàng đầu là thủ lĩnh.[13]

Năm 1013, triều đình quyết định đi ra 6 hạng thuế là: thuế ruộng, váy, ao; thuế khu đất trồng dâu và kho bãi phù sa; thuế sản vật ở núi; thuế mắm muối hạt chuồn Ải quan; thuế sừng bại, ngà voi quý hiếm và hương thơm bên trên mạn núi xuống; thuế tre mộc hoa quả trái cây.[14] Lúc mới mẻ đăng quang, căn nhà vua miễn thuế cho tới dân nhập 3 năm. Theo Ngô Thì Sĩ, căn nhà Lý cốt siêng nghề ngỗng nông cùng với nước nhiều, nhập 6 loại thuế chỉ thu 4, 2 hạng khoan thu.[15]

Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Tháng hai năm Thuận Thiên loại nhị (1011), Lý Thái Tổ đem quân chuồn trừng trị quân Cử Long ở Ái Châu, bắt người đứng đầu giải về. Tháng 10/1013, ông thân hành tiến công quân Man ở châu Vị Long, lại thắng trận.

Năm 1012, Lý Thái Tổ bình quyết định Diễn Châu, vốn liếng vẫn còn đó ở trong tay Lê Long Tung căn nhà Tiền Lê. Khi cho tới Vũng Biện thì trời tối đen sì, bão táp sấm rất rộng. Thấy vậy, ông nhen hương thơm và khấn trời: "Tôi là kẻ không nhiều đức, lấn phía trên dân, ngơm ngớp áy náy kinh sợ như chuẩn bị rơi xuống vực thâm thúy, không đủ can đảm cậy binh uy nhưng mà chuồn tiến công dẹp càn bậy. Chỉ vì thế người Diễn Châu không tuân theo giáo hóa, ngu bạo thực hiện càn, tàn ngược bọn chúng dân, tội ác ông chồng hóa học, ko thể thứ lỗi. Còn trong những khi tiến công nhau, hoặc thịt oan kẻ trung hiếu, hoặc kinh sợ lầm kẻ nhân hậu bổng, cho tới nỗi hoàng thiên nổi xung cần tỏ cho thấy tội lỗi, dẫu bắt gặp tổn kinh sợ cũng không đủ can đảm ân oán trách cứ. Đến như sáu quân thì tội lỗi rất có thể dung loại, van lòng trời soi xét". Sau khi khấn, trời khu đất quang quẻ quay về.[16]

Năm ấy, người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm) lấn lịch sự vượt lên trước biên thuỳ Đại Cồ Việt, cho tới bến Kim Hoa và châu Vị Long nhằm kinh doanh. Thái Tổ sai quân bắt được người Đại Lý và rộng lớn 1 vạn con cái ngựa.[17]

Mùa nhộn nhịp, mon 10, năm 1013 châu Vị Long phản lại nước Đại Cồ Việt, hùa theo đuổi người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm). Vua Lý Thái Tổ đem quân tiến công, thủ lĩnh là Hà Án Tuấn kinh sợ, đem đồ dùng đảng trốn nhập rừng núi.[17]

Năm 1014, vua Đại Lý là Đoàn Tố Liêm sai nhị tướng mạo Dương Trường Huệ, Đoàn Kính Chí đem trăng tròn vạn quân tiến công nước Đại Cồ Việt. Quân Đại Lý tiến bộ lên đóng góp ở bến Kim Hoa, dũng trại Ngũ Hoa. Sau khi châu mục châu Bình Lâm là Hoàng Ân Vinh thông tin, Lý Thái Tổ sai Dực Thánh vương vãi tiến công bến Kim Hoa. Quân Đại Cồ Việt khuấy tan quân Đại Lý, "chém vạn đầu giặc, bắt được quân sĩ và ngựa nhiều vô số" (nguyên văn nhập Đại Việt sử lược). Sau thành công, Lý Thái Tổ hạ mệnh lệnh cho tới viên nước ngoài y sĩ Phùng Chân, Lý Hạc đem 100 ngựa chiến của Đại Lý biếu tặng vua Tống Chân Tông. Triều đình Tống đối đãi những sứ thần Đại Cồ Việt vô cùng hậu. Cùng năm cơ, Thái Tổ thay đổi phủ Ứng Thiên thực hiện Nam Kinh.[18]

Tháng 12 năm Canh Thân (1020), Lý Thái Tổ sai Khai Thiên vương vãi Lý Phật Mã và Đào Thạc Phụ đem quân chuồn tiến công Chiêm Thành ở trại Thầy Chính, trực tiếp cho tới núi Long Tỵ (nay nằm trong thị trấn Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình), chém được tướng mạo Chiêm là Thầy Linh bên trên trận, người Chiêm bị tiêu diệt cho tới vượt lên trước nửa.[17]

Tháng 12 năm 1021, thổ dân Đại Nguyên Lịch - một sắc dân Mán trú ngụ thân mật trại Như Hồng và trấn Triều Dương (Đại Tống) - lịch sự tiến công phá huỷ biên ải Đại Cồ Việt-Đại Tống.[19] Lý Thái Tổ đi ra mệnh lệnh cho tới Dực Thánh vương vãi tiến công dẹp Đại Nguyên Lịch, quân tiến công cho tới châu Như Hồng nhập khu đất Tống (đời vua Tống Chân Tông), nhen kho báu, bắt nhiều dân và gia súc rồi kéo về. Sử gia Trung Quốc gốc Việt Lê Tắc tiếp tục thuật lại vụ việc này nhập sách An Nam chí lược rằng:[17]

"Tháng 12, Chuyển vận sứ Quảng Tây Cao Huệ Liên dưng thơ rằng Giao Châu nhập cướp trại Như Hồng nằm trong châu Khâm, bắt người và thú vật thật nhiều. Vua Tống Chân Tông xuống chiếu khiến cho Cao Huệ Liên tư điệp văn cho tới Giao Châu và sai sứ theo đuổi yêu cầu lại. Nguyên trước đó sở hữu dân Mường là Trương Phố, lánh tội chạy cho tới đầu ngụ, quan lại thống trị Khâm Châu là Mục Trọng vời nhập, tiếp cận nửa lối lại ngăn ko cho tới nhập. Đô Tuần Kiểm Tàng Tự bèn khiến cho trại Như Hồng khao đãi trâu rượu. Giao Châu dò xét hiểu rằng việc ấy, bèn nhân xua đuổi bắt dân Mường, tiến công cướp luôn luôn trại Như Hồng. Vua Tống Chân Tông xuống chiếu thư bảo những châu kể từ ni ko được dụ vời quân man rợ và khao đãi yến tiệc, cho tới đỗi sinh sự."

Năm 1024, Lý Thái Tổ sai Thái tử Lý Phật Mã đem quân tiến công châu Phong Luân, còn Khai Quốc vương vãi thì tiến công châu Đô Kim. Cùng năm cơ, căn nhà vua tu sửa trở thành Thăng Long.[17][20]

Năm 1028, Thái tử lại được mệnh lệnh tiến công châu Thất Nguyên, Đông Chinh vương vãi cũng chuồn tiến công châu Văn.[21]

Xem thêm: Địa chỉ bán giày Converse đẹp, bền và giá rẻ nhất hiện nay

Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng thờ vua Lý Thái Tổ ở miếu Kiến Sơ, Gia Lâm, thủ đô hà nội.

Lý Thái Tổ xuất thân mật kể từ miếu chiền, sau thời điểm đăng quang vô cùng khoản đãi giới tăng lữ. Vào năm 1010, sau thời điểm tiếp tục dời đô kể từ Hoa Lư về Thăng Long, việc trước tiên ông thực hiện là ngay tắp lự xuất đi ra 2 vạn quan lại nhằm thực hiện miếu ở phủ Thiên Đức (tức Cổ Pháp).[22]

Tháng 12 năm Canh Tuất (năm 1010 dương lịch), Lý Thái Tổ sai sứ lịch sự nước Tống nhằm thỉnh tầm cỡ Phật giáo. Tống Chân Tông thuận tình, trao cho tới vua Lý kinh Địa Tạng cùng theo với chữ ngự cây viết bởi chủ yếu tay vua Tống viết lách.[23]

Cùng năm, sau thời điểm đang được kiến thiết Hoàng trở thành, ông lại miếu ngự Hưng Thiên và tinh ranh lâu Ngũ Phượng. Ngoài trở thành về phía phái nam dựng miếu Thắng Nghiêm.

Tháng 6 năm Mậu Ngọ (1018), Lý Thái Tổ lại sai viên nước ngoài y sĩ Nguyễn Đạo Thanh và Phạm Hạc lịch sự nước Đại Tống thỉnh Tam tạng kinh đưa về nhằm nhập kho Đại Hưng.[24][25]

Tháng 9 năm Giáp Tý (1024), Thái Tổ sai dựng miếu Chân Giáo nhập nội đô Thăng Long, nhằm nhà vua tiến thoái nghe kinh pháp.[26]

Về việc này, Lê Văn Hưu nhận xét: ...Lý Thái Tổ đăng quang vừa mới được hai năm, tông miếu ko dựng, đàn xã tắc ko lập nhưng mà trước tiếp tục dựng tám miếu ở phủ Thiên Đức, lại trùng tu miếu quán ở những lộ và phỏng cho tới thực hiện tăng rộng lớn ngàn đứa ở Kinh sư, thế thì chi phí của nả mức độ lực nhập việc thổ mộc ko biết chừng này nhưng mà kể.

Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Đại Việt sử lược, năm 1028 (tức năm Thuận Thiên loại 19), sức mạnh Lý Thái Tổ dường như không được chất lượng tốt, thông thường xuyên nhức yếu hèn. Ngày 31 mon 3 năm ấy, Thái Tổ mệnh chung ở năng lượng điện Long An, ở ngôi 19 năm, tận hưởng lâu 54 tuổi hạc.

Khi Lý Thái Tổ mới đây đời, việc tế táng lại ko đoạn, thì tía vương vãi gia Vũ Đức vương vãi, Đông Chinh vương vãi và Dực Thánh vương vãi nằm trong quân sĩ bao vây trở thành, nhằm mục đích mục tiêu cướp ngôi Thái tử Lý Phật Mã[25]. Thái tử đem quân nhập trở thành, quyết một trận với 3 vương vãi.

Khi quân của Thái tử và quân những vương vãi đối trận, thì Võ vệ tướng mạo quân Lê Phụng Hiểu rút gươm đi ra chỉ nhập Vũ Đức vương vãi nhưng mà bảo rằng: "Các người nhòm ngó ngôi cao, khi dễ dàng tự động quân, bên trên quên ơn tiên quân, bên dưới ngược nghĩa tôi con cái, vậy Phụng Hiểu van dưng nhát gươm này!". Nói đoạn chạy xông nhập chém Vũ Đức vương vãi ở trận chi phí. Quân những vương vãi nhìn thấy kinh sợ nên vứt chạy cả. Dực Thánh vương vãi và Đông Chinh vương vãi cũng cần chạy trốn, về sau van đi ra sản phẩm, được thả cả. Thái tử Lý Phật Mã lên nối ngôi, tức là Lý Thái Tông.

Lý Thái Tông tiếp vị, táng Lý Công Uẩn ở Thọ Lăng, phủ Thiên Đức, truy tôn miếu hiệu là Thái Tổ, thụy hiệu là Thần Vũ Hoàng đế.

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cha: Hiển Khánh vương.
  • Mẹ: Minh Đức Thái hậu Phạm Thị Ngà.
  • Anh em:
  1. Dực Thánh vương vãi, sở hữu sách ghi là nam nhi.[27]
  • Hậu phi: Thái Tổ lập 9 nương nương, nhập cơ sở hữu một trong những người được sử ghi danh hiệu:[28]
  1. Lập Giáo hoàng hậu: sử chép là phu nhân cả, theo đuổi dã sử thương hiệu húy là Lê Thị Phất Ngân, con cái của Lê Hoàn, là u của Thái tử Lý Phật Mã.[29][cần dẫn nguồn] Sau được Lý Thái Tông phong Linh Hiển Hoàng thái hậu.
  2. Ái Vân phu nhân Chu thị
  3. Tá Quốc Phu nhân
  4. Lập Nguyên Phu nhân

Còn lại đều ko rõ ràng thương hiệu họ.

  • Con cái: Ít nhất 7 hoàng tử, 13 công chúa.
  1. Khai Thiên vương vãi Lý Phật Mã, năm 1009 phong Hoàng hoàng thái tử. Mẹ là Linh Hiển Hoàng thái hậu.
  2. Khai Quốc vương vãi Lý Bồ, phong năm 1013, ở phủ Trường Yên.
  3. Đông Chinh vương vãi Lý Lực, phong năm 1018.
  4. Vũ Đức vương vãi, ko rõ ràng thân mật thế, theo đuổi ý kiến của Trần Trọng Kim là con cái Lý Thái Tổ.
  5. Uy Minh hầu Lý Nhật Quang, còn mang tên Lý Hoảng. Theo Việt năng lượng điện u linh tập, u là Linh Hiển Hoàng thái hậu.
  6. Công chúa An Quốc, gả cho tới Đào Cam Mộc.
  7. Lĩnh Nam Công chúa (Lý hướng dẫn Hòa), gả cho tới Thân Thừa Quý

Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng Lý Thái Tổ và Lý Thái Tông ở thông thường Lý Bát Đế.

Sử gia Lê Văn Hưu bình nhập Đại Việt sử ký:

Lý Thái Tổ đăng quang vừa mới được hai năm, tông miếu ko dựng, đàn xã tắc ko lập nhưng mà trước tiếp tục dựng tám miếu ở phủ Thiên Đức, lại trùng tu miếu quán ở những lộ và phỏng cho tới thực hiện tăng rộng lớn ngàn đứa ở kinh sư, thế thì chi phí của nả mức độ lực nhập việc thổ mộc ko biết chừng này nhưng mà kể. Của ko cần là trời mưa xuống, mức độ ko cần là thần thực hiện thay cho, há chẳng cần là vét huyết mỡ của dân ư? Vét huyết mỡ của dân rất có thể gọi là thao tác phúc chăng? Bậc vua sáng sủa nghiệp, tự động bản thân cần thiết kiệm, còn áy náy cho tới con cái con cháu xa cách xỉ lười biếng,lười nhác biếng, thế nhưng mà Thái Tổ nhằm phép tắc lại như vậy, chả trách cứ đời sau xây tháp cao ngất trời, dựng cột miếu đá, năng lượng điện thờ Phật, long lanh rộng lớn cung vua. Rồi người bên dưới làm theo, sở hữu kẻ diệt thân mật thể, thay đổi lối khoác, vứt sản nghiệp, trốn thân mật quí, dân bọn chúng vượt lên trước nửa thực hiện sư sãi, nội địa nơi nào cũng miếu chiền, xuất xứ há chẳng cần kể từ đấy?

— Sách này không hề, dẫn lại theo đuổi Đại Việt sử ký toàn thư

Có người hỏi: Lê Đại Hành với Lý Thái Tổ ai hơn? Thưa rằng: Kể về mặt mày trừ dẹp lừa lọc nhập, khuấy tan giặc ngoài, thực hiện mạnh nước Việt tớ, đi ra oách với những người Tống thì Lý Thái Tổ ko vì chưng Lê Đại Hành sở hữu lao động gian nan rộng lớn. Nhưng về mặt mày tỏ rõ ràng ân uy, lòng người tôn vinh, tận hưởng nước lâu nhiều năm, nhằm phúc cho tới con cái con cháu thì Lê Đại Hành ko vì chưng Lý Thái Tổ áy náy tính lâu dài ra hơn nữa. Thế thì Lý Thái Tổ rộng lớn ư? Đáp: Hơn thì ko biết, chỉ thấy đức của mình Lý dày rộng lớn chúng ta Lê, vì thế thế cho nên rằng theo đuổi chúng ta Lý.

— Sách này không hề, dẫn lại theo đuổi Đại Việt sử ký toàn thư[30]

Sử thần Ngô Sĩ Liên biên soạn cỗ Đại Việt sử ký toàn thư bình rằng:

Lý Thái Tổ nổi lên, trời cởi điềm tốt hình thành ở vết cây sét tiến công. Có đức vớ sở hữu ngôi, vì chưng lòng người theo đuổi về, lại vừa vặn sau khoản thời gian Ngọa Triều lãng phí dâm bạo ngược nhưng mà vua thì vốn liếng nổi tiếng khoan nhân, trời thông thường dò xét công ty cho tới dân, dân theo đuổi về người dân có đức, nếu như vứt vua thì còn biết theo đuổi ai! Xem việc vua nhận mệnh thâm thúy lặng lẽ, dời đô yên ổn nước, lòng nhân thương dân, lòng trở thành cảm trời, nằm trong là tiến công dẹp phản loàn, Nam Bắc thông hiếu, thiên hạ bình yên ổn, truyền ngôi lâu lăm, rất có thể thấy là sở hữu mưu mẹo lược của bậc đế vương vãi. Duy sở hữu việc yêu mến đạo Phật, đạo Lão là nơi xoàng.

— Đại Việt sử ký toàn thư

Sử thần Lê Tung, người sáng tác bài bác Đại Việt thông giám tổng luận thì nhận xét:[31]

Lý Thái Tổ nhân Ngọa Triều thất đức, hiệp điềm chất lượng tốt sét tiến công trở thành chữ, ứng mệnh trời, thuận lòng người, quá thời cởi vận; sở hữu đại phỏng khoan nhân, sở hữu quy tế bào xa cách rộng lớn, dời đô quyết định vạc, kính trời yêu thương dân, tô ruộng sở hữu mệnh lệnh thả, phú dịch sở hữu cường độ. Bắc Nam thông hiếu, thiên hạ bình yên ổn. Song thánh học tập chẳng nghe, nho phong ko thịnh, tăng ni lúc lắc nửa dân lừa lọc, miếu chiền dựng lênh láng thiên hạ, ko cần là đạo sáng sủa nghiệp truyền dòng sản phẩm vậy.

— Lê Tung

Khâm quyết định Việt sử Thông giám cương mục nhận định:

Nhà Lý được nước, cũng ko cần chính đạo cho tới lắm, tuy nhiên đương buổi Lê Ngọa Triều, lòng người ly biệt tan, sinh dân vô công ty, ko về với Công Uẩn còn biết theo đuổi ai?

— Khâm quyết định Việt sử Thông giám cương mục[32]

Lời của sử thần chép nhập sách Việt sử chi án:

Vua Lý Thái Tổ phát triển nhờ cửa ngõ Phật, Khánh Vân nuôi rộng lớn, Vạn Hạnh giáo dục, thuyết nhân ngược thấm sâu ở trong tâm, cho nên vì vậy khi mới mẻ con kiến quốc, tiếp tục tạo nên nhiều miếu, cấp cho năng lượng điện phỏng tăng bọn chúng, mong muốn fake cả trái đất nhập nước Phật, bất luận nhân hậu ngu mong muốn cho tới qui Phật, cho tới đời sau Nhà Lý mới mẻ khởi đăng quang miếu cao sát mây, lập nên cột miếu bằng đá điêu khắc cao vót, lấy sự thờ Phật thao tác thông thường cần sở hữu của một nước (lập rộng lớn 300 ngôi miếu, đúc ngược chuông nặng trĩu cho tới một vạn nhị ngàn cân nặng đồng). Khi khánh trở thành miếu thì cởi hội, xá những tội nhân; một căn nhà sư tự động thiêu nhưng mà cũng tạ ơn Phật, bụt đâm chồi ở miếu Pháp Vân nhưng mà lập nên miếu tự động xảo trá bản thân và xảo trá cho tới người không giống, xấp xỉ như điên như ngớ ngẩn, tạo nên ảo ảnh thuật của sư Đại Điên dám hoành hành ở nhập cung vua, lặn bầu của Nguyễn Bông đầu bầu thực hiện con cái quá tự động của nước; cho tới nỗi vua Huệ Tôn vứt nước cho tới phụ nữ nhỏ nhưng mà xuống tóc đầu Phật; vì thế căn nhà sư nhưng mà hưng quốc, lại vì thế căn nhà sư nhưng mà thoát nước, Phật cũng ko đem chén nước công đức nhưng mà phỏng cho tới vua cùng với nước được, hợp lý bên trên vì thế vua Thái Tổ, cho nên vì vậy cho tới nỗi thế?

— Việt sử chi án[33]

Theo K.W Taylor:

Lý Công Uẩn, một người được hứng đầu vì chưng những gia thế tu viện rõ nét tiếp tục tương khắc và chế ngự trung tâm văn hóa truyền thống và hành chính thượng cổ bên trên đồng vì chưng sông Hồng, phất lên kể từ Hoa Lư và phát triển thành vị lãnh đạo thị vệ hoàng cung và, nhập năm 1009, sau sự kể từ trần của những người tiếp ngôi cũng chính là nam nhi thất nhân tâm của Lê Hoàn, đang được lập thực hiện vua với việc đống ý của người xem. Lý Công Uẩn (được lưu giữ cho tới sau thời điểm tổn thất với miếu hiệu Lý Thái Tổ) tiếp tục kể từ vứt Hoa Lư và bịa đặt đế đô của ông bên trên trung tâm hành chủ yếu cũ kể từ thời thuộc về căn nhà Đường (Hà Nội ngày nay), bịa đặt lại thương hiệu là Thăng Long.

— K. W. Taylor

Các dự án công trình nối sát với thương hiệu tuổi hạc của Lý Thái Tổ/Lý Công Uẩn[sửa | sửa mã nguồn]

Lý Thái Tổ và những vị vua căn nhà Lý được thờ ở thông thường Đô, phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh TP Bắc Ninh, điểm đấy là quê nhà trong phòng Lý. Gần thông thường Đô là lăng tẩm những nhà vua căn nhà Lý ở rải rác rến bên trên địa phận phường Đình Bảng.

Có một ngôi thông thường thờ riêng biệt vua Lý Thái Tổ, nương nương Lê Thị Phất Ngân và Lý Thái Tông được kiến thiết bởi thủ đô hà nội kết phù hợp với Tỉnh Ninh Bình là Đền Vua Lý Thái Tổ bên trên Khu di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư. Tại chống động Hoa Lư – quê nhà của Thái hậu Dương Vân Nga và cũng chính là địa thế căn cứ ban sơ của Đinh Sở Lĩnh sở hữu những di tích lịch sử đình Ngọc Nhị, đình Viến thờ vua Đinh và Thái hậu cũng đều có bài bác vị phối thờ Hoàng hậu Lê Thị Phất Ngân và Lý Thái Tổ với giai thoại nhị người từng về viếng thăm điểm này.

Nhiều địa hạt lấy thương hiệu ông bịa đặt cho những mặt phố và ngôi trường học tập như: lối Lý Thái Tổ ở những trở thành phố: TP Bắc Ninh, thủ đô hà nội, Huế, Tỉnh Ninh Bình, Tỉnh Thái Bình, Vĩnh Yên, TP Đà Nẵng, Long Xuyên, Thành phố Sài Gòn,... hoặc lối Lý Công Uẩn ở những trở thành phố: Tỉnh Lào Cai, Cao Lãnh, Mỹ Tho, Móng Cái,...

Xem thêm: chồng di băng là ai

Hà Nội và TP Bắc Ninh là 2 tượng đài đang được kiến thiết nhằm tưởng niệm cho tới ông.

Năm 2004, một tượng đài Lý Thái Tổ được kiến thiết bên trên trục đ­ường Đinh Tiên Hoàng nằm trong chống rừng hoa Chí Linh, Hồ Hoàn Kiếm, thủ đô hà nội theo đuổi khuôn trong phòng chạm trổ Vi Thị Hoa, bằng đồng đúc (nặng 14T, cao 3,3 m) nằm trong dạng dự án công trình xin chào kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – thủ đô hà nội.[34] Bà Vi Thị Hoa cho thấy là ko tài giỏi liệu vật thể này về khuôn mặt mày, âu phục của Lý Thái Tổ và nói: "Chúng tôi sáng sủa tác mang ý nghĩa ước lệ".

Tháng 8 năm 2011, cái tàu hộ vệ có tên lửa lớp Gepard 3.9 (Project 11661E) loại nhị của Hải quân Nhân dân VN – HQ012 – được gọi là Lý Thái Tổ.

Trong văn hoá đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tác phẩm Diễn viên
2010 Khát vọng Thăng Long Quách Ngọc Ngoan
Về khu đất Thăng Long Lý Hùng
Huyền sử thiên đô Công Dũng
2011 Lý Công Uẩn: Đường cho tới trở thành Thăng Long Phạm Tiến Lộc
Lưu Tiến Đạt

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Wikimedia Commons đạt thêm hình hình họa và phương tiện đi lại truyền đạt về Lý Thái Tổ.
  • Khâm quyết định Việt sử Thông giám Cương mục Chính biên Quyển loại I Lưu trữ 2009-03-31 bên trên Wayback Machine
  • ĐVSKTT quyển II - Kỷ Nhà Lý
  • Việt Nam sử lược, Chương IV: Nhà Lý (1010 - 1225) Lưu trữ 2009-07-18 bên trên Wayback Machine, người sáng tác Trần Trọng Kim.
  • Đại Việt Sử ký Toàn thư, Kỷ căn nhà Lý
  • Đại Việt sử lược, quyển nhị: vua Thái Tổ[liên kết hỏng]
  • Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký chi phí biên, Nhà Xuất phiên bản Văn hóa tin tức.
  • Đất nước VN qua chuyện những đời, Đào Duy Anh, Nhà Xuất phiên bản Hồng Đức, năm 2016.
  • Việt sử chi án, Nhà Xuất phiên bản Văn Sử, 1991.
  • Lịch triều hiến chương loại chí, tập luyện 1, tập luyện 2, Nhà Xuất phiên bản giáo dục và đào tạo, 2012.
  • Việt Nam sử lược, Trần Trọng Kim, Sở giáo dục và đào tạo Trung tâm Học liệu xuất phiên bản.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Kỷ Nhà Lê. Ngọa Triều Hoàng Đế.
  2. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập Xã hội thủ đô hà nội, 1992, Kỷ căn nhà Lý.
  3. ^ NGỌC PHẢ CÁC VUA TRIỀU LÊ, Trần vịn Chí, đăng bên trên Báo Hán Nôm của VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM - VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM, năm 2010.
  4. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập xã hội, 1993, Kỷ Nhà Lê.
  5. ^ An Nam chí lược: Năm Đại Trung Tường Phù loại 3, Chí Trung (tức Long Đĩnh) tổn thất, con cái còn nhỏ, em là Minh Đề, Minh Sưởng giành giật ngôi. Công Uẩn xua đuổi và thịt chuồn, tự động lĩnh việc Giao Châu, xưng là An Nam Tĩnh Hải quân quyền Lưu hậu.
  6. ^ Việt sử chi án, Nhà Xuất phiên bản Văn Sử, 1991, Khai Minh Vương.
  7. ^ Ngô Thì Sĩ, sách tiếp tục dẫn, tr. 223.
  8. ^ K. W. Taylor, Looking Behind The Vietnamese Annals, Lý Phật Mã (1028-54) and Lý Nhật Tôn (1054-72) In The Việt Sử Lược and The Toàn Thư, The Vietnam Forum, A Review of Vietnamese Culture and Society, Yale Center For international and Area Studies, no. 7, Winter-Spring 1986, những trang 47-68.
  9. ^ Đất nước VN qua chuyện những đời, Nhà Xuất phiên bản Hồng Đức, năm 2016, trang 141.
  10. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, 1993, trang 99.
  11. ^ Đất nước VN qua chuyện những đời, Nhà Xuất phiên bản Hồng Đức, trang 141.
  12. ^ Lịch triều hiến chương loại chí, tập luyện 1, Nhà Xuất phiên bản giáo dục và đào tạo, 2012, trang 528.
  13. ^ Đất nước VN qua chuyện những đời, Nhà Xuất phiên bản Hồng Đức, trang 145.
  14. ^ Việt sử chi án, Nhà Xuất phiên bản Văn Sử, 1991, Thái Tổ ngọc hoàng, trang 43.
  15. ^ Việt sử chi án, Kỷ Nhà Lý, Thái Tổ ngọc hoàng, Nhà Xuất phiên bản Văn Sử, 1991.
  16. ^ Đại Việt sử ký toàn thư.
  17. ^ a b c d e Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập Xã hội thủ đô hà nội, 1993, Kỷ Nhà Lý, Thái Tổ ngọc hoàng.
  18. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, 1993, trang 83.
  19. ^ Khâm quyết định Việt sử Thông giám Cương mục, 1998, trang 112.
  20. ^ Đại Việt sử lược, Quyển nhị: Vua Thái Tổ, trang 38.
  21. ^ Đại Việt sử lược: Quyển nhị: Vua Thái Tổ[liên kết hỏng]
  22. ^ ĐVSKTT: Mùa thu, mon 7, 1010, xuống chiếu trừng trị chi phí kho 2 vạn quan lại, mướn thợ thuyền thực hiện miếu ở phủ Thiên Đức, toàn bộ tám sở, đều dựng bia ghi công.
  23. ^ Lê Tắc, An Nam chí lược, 1961, trang 101.
  24. ^ Khâm quyết định Việt sử Thông giám Cương mục, 1998, trang 111.
  25. ^ a b “Việt Nam sử lược, Chương IV: Nhà Lý (1010 - 1225)”. Bản gốc tàng trữ ngày 18 mon 7 năm 2009. Truy cập ngày 2 mon 3 năm 2010.
  26. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, 1993, trang 86.
  27. ^ ĐVSKTT ghi: Soát lại việc Lý Công Uẩn phong tước đoạt ghi bên trên phía trên, ngờ Toàn thư chép sót về người được phong là Dực Thánh vương vãi. Đại Việt sử lược (q.2, tờ 2b) ghi vua phong "cho anh thực hiện Vũ Uy vơng, phong cho tới em thực hiện Dực Thánh vương". Cương mục (CB2, 8a) ko thấy dẫn Đại Việt sử lược, tuy nhiên dẫn Nam Thiên trung nghĩa lục (của Phạm Phi Kiến) rằng Dực Thánh Vương là con cái loại của Lý Thái Tổ. Phối phù hợp cả Toàn thư ghi bên trên đấy là Đại Việt sử lược, ngờ Cương mục chú khuyết điểm.
  28. ^ Lý Thái Tổ sở hữu đến… 9 bà Hoàng hậu Lưu trữ 2011-06-11 bên trên Wayback Machine, PV - Báo Phụ phái nữ, ngày 06/06/2011.
  29. ^ Bí ẩn người phu nhân được Lý Công Uẩn đối đãi đặc biệt
  30. ^ Đại Việt Sử ký Toàn thư, Bản kỷ, Kỷ căn nhà Lê, Đại Hành Hoàng đế
  31. ^ Lê Tung. Việt giám thông khảo tổng luận. Hội hướng dẫn tồn di tích chữ Nôm. tr. 10b-11a.
  32. ^ Khâm quyết định Việt sử Thông giám Cương mục, Chính biên, quyển II
  33. ^ Việt sử chi án, Nhà Xuất phiên bản Văn Sử, 1991, Kỷ Nhà Lý, Thái Tổ ngọc hoàng.
  34. ^ Khó khởi công kiến thiết tượng đài Lý Thái Tổ nhập khi 10/10

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lý Thái Tổ bên trên Từ điển bách khoa Việt Nam
  • Ly Thai To (Vietnamese emperor) bên trên Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
  • Lễ thắp nhang Vua Lý Thái Tổ nhập tối giao phó quá Việt Chiến, báo Thanh Niên 12:17 AM - 06/02/2010 lưu 7/2/2010
  • Khởi công kiến thiết tượng đài Lý Thái Tổ Việt Anh. Vnexpress. 17/8/2004 | 09:08 GMT+7