nam quốc sơn hà tác giả là ai

Bách khoa toàn thư cởi Wikipedia

Nam quốc thụi hà
Thất ngôn tứ tuyệt
Thông tin yêu tác phẩm
Tên gốcKhông có
Tác giảKhông rõ
Thời lừa lọc sáng sủa tác981
Triều đại sáng sủa tácNhà Tiền Lê
Quốc giaViệt Nam
Ngôn ngữVăn ngôn
Thể loạiThất ngôn tứ tuyệt
Tên ViệtSông núi nước Nam

WikisourceNam quốc thụi hà

Nam quốc thụi hà (chữ Hán: 南國山河) là 1 bài xích thơ thất ngôn tứ tuyệt ghi chép vì thế văn ngôn ko rõ rệt người sáng tác (mặc mặc dù một số ít mối cung cấp nhận định rằng Lý Thường Kiệt là kẻ ghi chép ra), được xem là phiên bản Tuyên ngôn song lập thứ nhất của nước ta, xác minh hòa bình ở trong phòng cụ quyền Đại Việt bên trên những vùng khu đất của tớ.[1][2] Bài thơ này còn có tính năng khuyến khích niềm tin quân sĩ, canh ty Lê Hoàn kháng quân Tống năm 981[3] và Lý Thường Kiệt kháng quân Tống năm 1077. Trong văn hóa truyền thống, ý nghĩa sâu sắc và độ quý hiếm của bài xích thơ vô lịch sử dân tộc nước ta được người Việt thừa nhận rộng thoải mái.[4]

Bạn đang xem: nam quốc sơn hà tác giả là ai

Tên gọi

Bài thơ này vốn liếng ko mang tên, tên thường gọi Nam quốc thụi hà là vì những người dân biên soạn cuốn sách Hợp tuyển chọn thơ văn Việt Nam, luyện 2 (sách tự Nhà Xuất phiên bản Văn học tập xuất phiên bản năm 1976) đưa ra, lấy kể từ tư chữ đầu vô câu thơ thứ nhất của bài xích thơ này (Nam quốc thụi hà Nam đế cư).[5]

Văn bản

Nam quốc thụi hà

Bài thơ Nam quốc thụi hà đem tối thiểu là 35 dị phiên bản sách và 8 dị phiên bản thần tích. Thư tịch thứ nhất đem chép bài xích thơ này là sách Việt năng lượng điện u linh tập, tuy nhiên phiên bản Nam quốc thụi hàViệt năng lượng điện u linh tập ko nên là phiên bản được nghe biết tối đa, phiên bản ghi vô Đại Việt sử ký toàn thư mới mẻ là phiên bản được không ít người biết nhất. Đại Việt sử ký toàn thư là cỗ chủ yếu sử thứ nhất đem biên chép bài xích thơ này.[6][7][8]

Bản ghi vô Đại Việt sử ký toàn thư như sau:[9]

南國山河南帝居
截然分定在天書
如何逆虜來侵犯
汝等行看取敗虛

Phiên âm Hán –Việt:

Nam quốc thụi hà Nam đế cư
Tiệt nhiên toan phận bên trên thiên thư
Như hà nghịch tặc lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư hỏng.

Bản dịch nghĩa của Nguyễn Tri Tài:[10]

Sông núi nước Nam, vua nước Nam ở,
Phân vị rẽ ròi tiếp tục ghi vô sách trời.
Cớ sao lũ giặc bạo ngược cho tới xâm phạm,
Chúng bây rồi coi, tiếp tục chuốc lấy thất bên trên tan tành.

Bản dịch nghĩa của Nguyễn Hùng Vĩ:[11]

Sông núi nước Nam, Nam đế quản lí trị
Hiển nhiên tiếp tục toan phận bên trên thiên thư
Cớ sao bọn giặc ngỗ ngược cho tới xâm phạm
Mà bọn chúng cất cánh, coi đi ra, lại Chịu bại ư?

Bản dịch của Trần Trọng Kim

Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành toan phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc lịch sự xâm phạm
Chúng cất cánh sẽ ảnh hưởng tấn công tơi bời.

Lịch sử

Hiện ni, sơ cỗ tổng hợp tiếp tục thấy có tầm khoảng 30 dị phiên bản bài xích thơ Nam quốc thụi hà ở trong những văn phiên bản Hán Nôm chép tay hoặc tương khắc mộc. Cụ thể là 8 phiên bản Việt năng lượng điện u linh, 10 phiên bản Lĩnh Nam chích quái:[12], Thần phả thông thường cửa ngõ sông Ngũ Huyện (Quả Cảm, Hoà Long, Yên Phong, Bắc Ninh), Biển tương khắc bài xích thơ Nam quốc thụi hà ở Phù Khê Đông (Tiên Sơn, Bắc Ninh), Trương tôn thần sự tích, Thiên Nam vân lục liệt truyện, Dư địa chí, Đại Nam nhất thống chí; phẳng phiu trình thản cỗ.[13]

Trong cuộc chiến tranh Tống–Việt đợt loại nhất

Theo sách Lĩnh Nam chích quái:[14]

Năm Thiên Phúc nguyên vẹn niên hiệu vua Lê Đại Hành; Tống Thái Tổ sai Hầu Nhân chỉ, Tôn Toàn Hưng đựng quân xâm lăng nước Nam. Hai mặt mày đối lũy nằm trong cụ cự cùng nhau ở sông Đồ Lỗ. Vua Lê Đại Hành chiêm bao thấy nhì anh thần nhân phía trên sông vái tuy nhiên bảo rằng chúng ta là Trương Hống, Trương Hát xưa theo dõi Triệu Việt Vương; ni van nằm trong ngôi nhà vua tấn công giặc nhằm cứu vớt hình hài. Vua Lê Đại Hành tỉnh dậy ngay tắp lự nhen mùi hương khấn cầu thần canh ty. Đêm ấy thấy một người dẫn đoàn âm binh áo White và một người dẫn đoàn âm binh áo đỏ rực kể từ phía Bắc sông Như Nguyệt và lại nằm trong xông vô trại quân Tống tuy nhiên tấn công. Quân Tống kinh hoàng, thần nhân tàng hình bên trên ko, rộng lớn giờ đồng hồ dìm rằng:

Nam quốc thụi hà Nam đế cư

Hoàng thiên dĩ toan bên trên thiên thư

Như hà Bắc Lỗ lai xâm lược

Bạch nhận phiên trở thành đập phá trúc dư.

Quân Tống nghe thấy, xéo giẫm lên nhau chạy tan, đại bại tuy nhiên về. Vua Lê Đại Hành quay trở lại ăn mừng, truy phong mang đến nhì vị thần nhân, một là Tinh Mẫn Đại Vương lập miếu thờ bên trên té tía sông Long Nhãn, nhì là Khước Mẫn Đại vương vãi lập miếu ở té tía sông Như Nguyệt.

Đa số những ngôi nhà phân tích thống nhất đề thương hiệu khuyết danh người sáng tác bài xích thơ. Riêng Lê Mạnh Thát vô bài xích "Pháp Thuận và bài xích thơ thần nước Nam sông núi" nhận định rằng người sáng tác bài xích thơ là Đỗ Pháp Thuận.

Các ngôi nhà phân tích mới đây thống nhất ý kiến Nam quốc thụi hà là bài xích thơ xuất hiện nay bên dưới thời Lê Đại Hành và nối tiếp được Lý Thường Kiệt áp dụng sau đây.[a][15][16]

Trong cuộc chiến tranh Tống–Việt đợt loại hai

Sông Như Nguyệt (sông Cầu)

Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư

Năm 1076, Quách Quỳ, Triệu Tiết rước quân 9 tướng mạo, phù hợp với Chiêm Thành, Chân Lạp tiến công Đại Việt. Hai mặt mày giao đấu ở sông Như Nguyệt, một tối quân sĩ chợt nghe vô thông thường Trương tướng mạo quân[17] phổ biến gọi đồ sộ rằng:

Nam quốc thụi hà Nam đế cư

Tiệt nhiên phân toan bên trên thiên thư

Xem thêm: giác lệ hiếu là ai

Như hà nghịch tặc lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư hỏng.

Sau này đúng thật điều thơ, Lý Thường Kiệt vượt mặt quân Tống.[18][19]

Theo sách Việt năng lượng điện u linh – Chuyện Trương Hống và Trương Hát

Thời Nam Tấn Vương ngôi nhà Ngô lên đường tấn công dẹp Lý Huy ở Long Châu, đóng góp quân ở cửa ngõ Phù Lan, tối ngủ chiêm bao thấy nhì người kỳ vĩ, dung mạo tuấn tú cho tới trình làng ngôi nhà vua và van trợ chiến. Nhà vua chất vấn tính danh, chúng ta vấn đáp rằng chúng ta là bạn bè vốn liếng người Phù Lan, thực hiện tướng mạo của Triệu Việt Vương, Việt Vương bị Lý Nam Đế (Hậu Lý Nam Đế) vượt mặt. Nam Đế thực hiện lễ trọng ý ham muốn mang đến chúng ta thực hiện quan; nhì bạn bè khước từ, trốn vô núi Phù Long, Nam Đế rất nhiều lần cho những người truy nã ko được, mới mẻ treo ngàn vàng cầu người bắt. Hai bạn bè đều húp nằm trong độc tuy nhiên bị tiêu diệt. Thượng đế thương chúng ta không có tội mang đến thực hiện Than Hà Long Quân Phó Sứ, tuần nhì sông Vũ Bình và Lạng Giang đến tới tận bên trên mối cung cấp, hiệu là Thần Giang Phó Đô Sứ. Trước tê liệt đã hỗ trợ vua Ngô Quyền vô chiến dịch Bạch Đằng.

Nam Tấn Vương tỉnh dậy mới mẻ rước tế và khấn thần phò trợ. Sau tê liệt Nam Tấn Vương thắng trận, bình hoàn thành quân Tây Long vua sai sứ phân chia điểm lập thông thường thờ, đều phong thực hiện Phúc Thần một phương, chiếu phong anh là Đại Đương Giang Đô Hộ Quốc Thần Vương, lập thông thường ở cửa ngõ sông Như Nguyệt. Còn em là Tiểu Đương Giang Đô Hộ Quốc Thần Vương, lập thông thường ở cửa ngõ sông Nam Bình.

Thời vua Nhân Tông ngôi nhà Lý, binh Tống nam giới xâm kéo cho tới biên cảnh; vua sai Thái úy Lý Thường Kiệt dựa bờ sông đóng góp cừ nhằm cố thủ. Một tối tê liệt quân sĩ nghe vô thông thường phổ biến dìm đồ sộ rằng:

Sông núi ngôi nhà Nam Nam đế ở

Phân minh trời toan bên trên thiên thư.

Cớ sao nghịch tặc lỗ lịch sự xâm phạm

Bọn bọn chúng rồi phía trên tiếp tục bại hư hỏng.

Quả nhiên quân Tống ko tấn công tiếp tục tan chảy. Thần chiêm bao rõ rệt, mảy lông sợi tóc chẳng sai.[20]

Theo Bửu Diên Nguyễn-Phúc, Thị Hoàng Anh Phạm (2003)

Năm 1076, rộng lớn 30 vạn quân ngôi nhà Tống (Trung Quốc) tự Quách Quỳ lãnh đạo xâm lăng Đại Việt (tên nước nước ta thời đó). Lý Thường Kiệt lập chống tuyến bên trên sông Như Nguyệt (sông Cầu) nhằm ngăn địch. Quân của Quách Quỳ tấn công cho tới sông Như Nguyệt thì bị ngăn.[21] phần lớn trận quyết đấu khốc liệt tiếp tục xẩy ra bên trên phía trên tuy nhiên quân Tống chẳng sao vượt lên trước được chống tuyến Như Nguyệt, đành đóng góp trại ngóng viện binh tương hỗ. Đang tối, Lý Thường Kiệt cho những người vô thông thường thờ Trương Hống, Trương Hát ở phía nam giới bờ sông Như Nguyệt, fake thực hiện thần gọi vang bài xích thơ bên trên.[22] Nhờ thế niềm tin đấu sĩ lên rất rất cao. Lý Thường Kiệt ngay tắp lự mang đến quân vượt lên trước sông, tổ chức triển khai một trận quyết đấu, tấn công trực tiếp vô trại giặc. Phần vì thế bất thần, phần vì thế sĩ khí quân Đại Việt đang được lên, quân Tống kháng nâng yếu đuối ớt, số bị bị tiêu diệt, bị thương tiếp tục rộng lớn quá nửa. Lý Thường Kiệt ngay tắp lự cho những người lịch sự nghị hòa, cởi đàng mang đến quân Tống rút quân về nước, lưu giữ vững vàng phạm vi hoạt động nước Đại Việt.

Ý nghĩa nhì câu thơ cuối và đối tượng người tiêu dùng của bài xích thơ

Trong câu thơ cuối của bài xích thơ Nam quốc thụi hà đem đại kể từ nhân xưng thứ bậc nhì số nhiều "nhữ đẳng" 汝等. Trong những phiên bản dịch thơ của bài xích thơ này kể từ nhữ đẳng đều được dịch là chúng bay hoặc chúng mày. Theo Nguyễn Hùng Vĩ và Nguyễn Sơn Phong "nhữ đẳng" 汝等 vô câu thơ cuối của bài xích thơ Nam quốc thụi hà là chỉ quân Đại Việt, đối tượng người tiêu dùng của bài xích thơ là quân Đại Việt, ko nên quân Tống, ý của nhì câu thơ cuối của bài xích thơ là tại vì sao quân giặc cho tới xâm phạm tuy nhiên những ngươi (quân Đại Việt) lại cam lòng Chịu thất bại.[11][23][24]

Dịch thơ

Bản dịch thơ của Trần Trọng Kim:[25]

Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành toan phận bên trên sách trời
Cớ sao lũ giặc lịch sự xâm phạm
Chúng cất cánh sẽ ảnh hưởng tấn công tơi bời.

Bản dịch thơ của Trần Trọng Kim từng được đi vào vô sách giáo khoa trung học tập của học viên nước ta tuy nhiên tiếp sau đó tiếp tục bị nockout quăng quật. Theo Trương Phan Việt Thắng phiên bản dịch thơ của Trần Trọng Kim bị nockout quăng quật ngoài sách giáo khoa rất có thể là vì thế yếu tố chủ yếu trị, Trần Trọng Kim là "một trí thức ko nằm trong phe cách mệnh, là Thủ tướng mạo "Chính phủ bù nhìn""[26][27].Tuy nhiên, phiên bản dịch đó lại là phiên bản được nổi tiếng nhất vì thế đem vần điệu dễ dàng lưu giữ, được phổ cập rộng thoải mái.[28]

Bản dịch thơ của Lê Thước và Nam Trân:[25]

Núi sông Nam Việt vua Nam ở
Vằng vặc sách trời phân chia xứ sở
Giặc dữ cớ sao phạm cho tới đây
Chúng mi chắc chắn nên đổ vỡ.

Bản dịch thơ bên trên của Lê Thước và Nam Trân được đi vào vô sách giáo khoa Ngữ văn 7, luyện 1 tự Nhà Xuất phiên bản giáo dục và đào tạo nước ta xuất phiên bản năm 2003 (sách được tái ngắt phiên bản rất nhiều lần sau đó) tuy nhiên những người dân biên soạn sách giáo khoa Ngữ văn 7 đang không dẫn lại đích thị nguyên vẹn văn phiên bản dịch thơ của Lê Thước và Nam Trân tuy nhiên sửa câu đầu của phiên bản dịch thư từ Núi sông Nam Việt vua Nam ở trở thành Sông núi nước Nam vua Nam ở.[25]

Xem thêm: jack bauer là ai

Theo ông Nguyễn Khắc Phi, Tổng công ty biên sách giáo khoa Ngữ văn 7, luyện 1, toàn thể hội đồng biên soạn sách tiếp tục đồng tình sửa lại câu thơ đầu vô phiên bản dịch thơ của Lê Thước và Nam Trân vì thế "nước tao ko khi nào đem quốc hiệu Nam Việt". Cũng theo dõi ông Phi "Nguyên tắc biên soạn sách giáo khoa ở VN na ná quốc tế, được chấp nhận người biên soạn đem quyền thay thế mang đến tương thích nội dung".[29]

Ông Phạm Văn Tuấn (nhân viên Viện Nghiên cứu vớt Hán Nôm) nhận định rằng việc những người dân biên soạn sách Ngữ văn 7, luyện 1 sửa lại phiên bản dịch thơ của Lê Thước và Nam Trân là sự việc thực hiện ko đích thị, ko tráng lệ và trang nghiêm, ko khoa học tập. Đã dẫn thì nên dẫn đích thị nguyên vẹn văn, dẫn sai là ko tôn trọng người sáng tác của phiên bản dịch thơ, ko tôn trọng người gọi, người học tập. Những người biên soạn đang không dẫn đích thị nguyên vẹn văn phiên bản dịch thơ của Lê Thước và Nam Trân, ko ghi ai là kẻ tiếp tục sửa câu Núi sông Nam Việt vua Nam ở trở thành Sông núi nước Nam vua Nam ở. Theo ông Tuấn những người dân biên soạn sách còn nếu như không thể dẫn đích thị nguyên vẹn văn phiên bản dịch thơ của những người không giống thì nên tự động bản thân dịch.[30]

Bản dịch thơ của Nguyễn Tri Tài:[10]

Sông núi nước Nam vua Nam ở
Sách trời toan phận tiếp tục rõ rệt ràng
Cớ sao giặc dữ dám xâm phạm
Chờ đấy loại bây tiếp tục nhừ tan.

Ghi chú

  1. ^ Phan Huy Lê khi khảo cứu vớt kiệt tác ĐVSKTT tiếp tục mang đến rằng: "Các người sáng tác Đại Việt sử ký toàn thư tiếp tục đứng bên trên ý kiến chủ yếu thống, đạo trung quân cùng theo với những phương pháp của tam cương ngũ thông thường, tam tòng tứ đức nhằm ghi chép sử, nhằm khen ngợi chê, nhằm Reviews và comment những hero lịch sử"(24). Vì vậy khi Reviews về Lê Hoàn (Lê Đại Hành), người gây dựng đi ra ngôi nhà Tiền Lê (980-1009), một vị hero dân tộc bản địa đem công rộng lớn trong các công việc tổ chức triển khai và hướng dẫn công việc kháng chiến kháng quân Tống đợt loại nhất, người và được ngôi nhà ghi chép sử Lê Văn Hưu nhiệt tình ca tụng "Lê Đại Hành làm thịt Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc, trói Quân Biện, Phụng Huân dễ dàng như lùa trẻ con con cái, như sai quân lính, gần đầy vài ba năm tuy nhiên phạm vi hoạt động toan yên ổn, công tấn công dẹp thành công dẫu là những vua Hán, Đường cũng ko rộng lớn được" thì ngòi cây viết của Ngô Sĩ Liên lại phê phán nóng bức Lê Đại Hành về "tội" ko nhiệt tình phò tá con cái vua Đinh, lập Dương thị thực hiện Hoàng hậu. Ông viết: "Đạo phu nhân ông chồng là đầu của nhân luân, côn trùng của vương vãi hóa... Đại Hành thông dâm với phu nhân vua rồi nghiễm nhiên lập thực hiện Hoàng hậu, thất lạc cả lòng biết hổ xấu hổ vậy". Nếu tiếp tục Reviews Lê Đại Hành như thế thì dễ dàng gì lại rước bài xích thơ như 1 phiên bản "Tuyên ngôn độc lập" tê liệt của dân tộc bản địa gắn mang đến Lê Hoàn được. Vì vậy có lẽ rằng cho tới thời gian biên soạn cỗ ĐVSKTT, những người sáng tác tiếp tục gắn bài xích thơ tê liệt mang đến Lý Thường Kiệt. Cũng rất có thể cho tới thời Lý Nhân Tông, Lý Thường Kiệt tiếp tục mượn danh thần, cho những người nấp vô thông thường dìm bài xích thơ nhằm khích lệ quân sĩ, thực hiện tan biến ý chí và niềm tin của kẻ địch. Việc mượn uy thần vô trận mạc cũng là 1 điều dễ dàng nắm bắt, tuy nhiên việc thần ko được triều đình phong con kiến ngôi nhà Lý phong thưởng sau thời điểm thắng trận lại không áp theo lệ thông thường. Không lẽ vua Lý Nhân Tông "quên" ko phong thưởng mang đến thần hoặc Việt năng lượng điện u linh "bỏ sót" ko chép?

Thư mục

  • Đại Việt sử ký toàn thư; Soạn fake Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên,... Dịch fake Viện Sử học tập Việt Nam; Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập xã hội, 1993.
  • Lĩnh Nam chích quái, biên soạn fake Trần Thế Pháp, Tân gắn Vũ Quỳnh, Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập xã hội Hà Nội Thủ Đô, 1993.
  • Việt năng lượng điện u linh; biên soạn fake Lý Tế Xuyên, dịch fake Lê Hữu Mục, Nhà Xuất phiên bản Dâng Lạc.
  • Lịch sử văn học tập Việt Nam, Tập 1. Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập Xã hội.
  • Bửu Diên Nguyễn-Phúc, Thị Hoàng Anh Phạm (2003). Quê mùi hương hoài niệm.

Chú thích

  1. ^ Nghia M. Vo. Legends of Vietnam: An Analysis and Retelling of 88 Tales. ISBN 0786490608. Trang 56
  2. ^ Viện phân tích Hán Nôm, Viện Khoa học tập xã hội nước ta, Viện Khoa học tập xã hội và nhân bản vương quốc, Trung tâm Khoa học tập xã hội và nhân bản vương quốc (2006). Tạp chí Hán Nôm, Issues 74-79. Trang 5.
  3. ^ “Những Tuyên ngôn bất hủ”. Thời báo doanh nhân. Truy cập 10 mon 6 năm 2014.
  4. ^ PGS Lê Trung Vũ & PGS TS Lê Hồng Lý. Lễ hội Việt Nam. Nhà Xuất bản: Công ty Văn hóa Hương Trang. Trang 397.
  5. ^ Lê Phước. "Nam Quốc Sơn Hà": Chân lý hòa bình vương quốc của dân tộc bản địa nước ta, RFI giờ đồng hồ Việt. Truy cập ngày 28 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  6. ^ Văn Chung. "Nam quốc thụi hà" đem 35 dị phiên bản, ko nên của Lý Thường Kiệt, việt nam net. Truy cập ngày 27 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  7. ^ Nguyễn Khắc Phi. Vài vấn đề cần trao thay đổi thêm thắt về bài xích Nam Quốc Sơn Hà Lưu trữ 2016-06-30 bên trên Wayback Machine, Tạp chí Văn hóa Nghệ An. Truy cập ngày 27 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  8. ^ Nguyễn Thị Oanh. Về thời gian thành lập và hoạt động của bài xích thơ Nam quốc thụi hà, Tạp chí Hán Nôm số 1(50) năm 2002. Viện Nghiên cứu vớt Hán Nôm. Truy cập ngày 27 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  9. ^ 大越史記全書/本紀卷之三, 維基文庫. Truy cập ngày 27 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  10. ^ a b Nguyễn Tri Tài. Giáo trình giờ đồng hồ Hán, luyện I: hạ tầng. Nhà Xuất phiên bản Đại học tập Quốc gia Thành phố Sài Gòn. Thành phố Sài Gòn, năm 2002. Trang 43.
  11. ^ a b Chiêu Minh. Cố GS Nguyễn Tài Cẩn 19 năm "sửa" bài xích "Nam quốc thụi hà!", Thể thao & Văn hóa. Truy cập ngày 27 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  12. ^ “Lĩnh Nam Chích Quái - Sách Sử Việt Nam”. Truy cập 9 mon 8 năm 2016.
  13. ^ Hầu không còn những ngôn phiên bản bên trên đều nhìn thấy vô cỗ Thư mục đề yếu đuối - Di sản Hán Nôm nước ta. NXB KHXH, H.1993, 3 tập
  14. ^ “Lĩnh Nam Chích Quái”. Sách Sử Việt Nam. Truy cập ngày 9 mon 8 năm 2016.
  15. ^ Viện Nghiên cứu vớt Hán Nôm, Viện Khoa học tập xã hội nước ta, Viện Khoa học tập xã hội và nhân bản vương quốc, Trung tâm Khoa học tập xã hội và nhân bản vương quốc (2005). Tạp chí Hán Nôm, Issues 68-73. Viện Nghiên cứu vớt Hán Nôm, Ủy ban Khoa học tập xã hội nước ta. Trang 8.
  16. ^ Viện Khảo cổ học tập, Ủy ban Khoa học tập xã hội nước ta (2004). Những phân phát hiện nay mới mẻ về khảo cổ học tập năm. Nhà Xuất bản: Viện Khảo cổ học tập, Ủy ban Khoa học tập xã hội nước ta. Trang 726.
  17. ^ Tức Trương Hống, Trương Hát.
  18. ^ Đại Việt sử ký toàn thư; Soạn fake Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên,... Dịch fake Viện Sử học tập Việt Nam; Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập xã hội, 1993.
  19. ^ Bản năng lượng điện tử Đại Việt sử ký toàn thư, trang 110.
  20. ^ Việt năng lượng điện u linh; biên soạn fake Lý Tế Xuyên, dịch fake Lê Hữu Mục, Nhà Xuất phiên bản Dâng Lạc, Chuyện Trương Hống và Trương Hát.
  21. ^ Ủy ban Khoa học tập xã hội nước ta (2000). Lịch sử văn học tập nước ta, Tập 1. Nhà Xuất phiên bản Khoa học tập Xã hội. Trang 192.
  22. ^ Bửu Diên Nguyễn-Phúc, Thị Hoàng Anh Phạm (2003). Quê mùi hương hoài niệm. Tập 6. Trang 61.
  23. ^ Nguyễn Sơn Phong. Cùng bàn luận thêm thắt về phong thái dịch bài xích "Nam Quốc Sơn Hà", Lao động. Truy cập ngày 27 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  24. ^ Nguyễn Thiếu Dũng. Yên lại cơ hội dịch bài xích thơ Nam quốc thụi hà Lưu trữ 2016-09-17 bên trên Wayback Machine, Tạp chí Non nước số 177 (tháng 6 năm 2012). Truy cập ngày 28 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  25. ^ a b c Đỗ Thành Dương, Bản dịch bài xích thơ 'Nam quốc thụi hà' đem nên 'mới'?, việt nam net, truy vấn ngày 29 mon một năm năm nhâm thìn.
  26. ^ Trương Phan Việt Thắng. Về phiên bản dịch bài xích thơ Nam quốc thụi hà được đi vào sách giáo khoa lớp 7, Chúng Ta. Truy cập ngày 28 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  27. ^ Hoàng Phương, Lan Hạ. Tranh cãi về phiên bản dịch mới mẻ bài xích thơ Nam quốc thụi hà, VnExpress. Truy cập ngày 28 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  28. ^ “Ý con kiến của những người dân về phiên bản dịch của Trần Trọng Kim và phiên bản dịch của Lê Thước + Nam Trân”.
  29. ^ Hoàng Phương. Tổng công ty biên phân tích và lý giải về phiên bản dịch thơ Nam quốc thụi hà, VnExpress. Truy cập ngày 28 tháng tư năm năm nhâm thìn.
  30. ^ Bài thơ 'Nam quốc thụi hà' đem 35 dị phiên bản, Zing. Truy cập ngày 28 tháng tư năm năm nhâm thìn.